K A T A L O G P U B L I K A C J I W C Z Y T E L N I ''C A N D E L A''
1. CZY FIZYKA OPIERA SIĘ NA ZAŁOŻENIACH FILOZOFICZNYCH - Jan Woleński
[..] Można powiedzieć, że pierwotnie przedmiot i metody fizyki oraz filozofii były tożsame. Arystoteles był zapewne pierwszym, kto odróżniał filozofię, dokładniej prote filozofia (filozofia pierwsza) jako naukę o bycie jako bycie od fizyki jako empirycznej refleksji o przyrodzie. Ta różnica była w pełni respektowana przez Archimedesa, pierwszego wielkiego fizyka matematycznego i już nigdy nie znikła. Byli jej świadomi np. fizycy późnego średniowiecza jak Burridan czy Oresme, którzy swoją teorią impetu antycypowali ideę masy. Nie jest oczywiście kontrprzykładem to, że Newton wyłożył dynamikę klasyczną w dziele zatytułowanym Philosophiae naturalis principia mathematica, ponieważ odpowiadało to już wówczas utrwalonego zwyczaju terminologicznego, utrzymującego się do dzisiaj w pewnym zakresie.
[ zamknij opis ]
[ pełny tekst publikacji ]
2. TEORIA WIELKIEGO WYBUCHU - wykład internetowy
[..] Wszystko, co istnieje we wszechświecie - galaktyki, gwiazdy, planety, czyli cała materia wszechświata, było kiedyś skupione w obiekcie o wymiarach znacznie mniejszych od ziarenka piasku. Jest to oczywiście tylko obrazowe przybliżenie, pewne porównanie, ponieważ trudno sobie wyobrazić ten obiekt o nieskończenie małych rozmiarach. Jednak naukowcy stworzyli taką właśnie teorię powstania wszechświata, która została nazwana teorią Wielkiego Wybuchu. Zgodnie z tą teorią wszechświat nie istniał od zawsze (według starożytnych filozofów), lecz powstał w pewnym momencie w przeszłości i nie jest statyczny ani nieskończony. Ta teoria wydawała się tak niezwykła, że choć część z tych zagadnień zostało udowodnionych, to wielu badaczy nadal szuka dowodów, że mogłoby być inaczej. Dopiero odkrycia z początku XX wieku sprawiły, że teorie o pełnym ruchu we wszechświecie zaczęły przybierać realne kształty.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
3. POCZĄTEK JEST WSZĘDZIE - Michał Heller
[..] Wśród fizyków teoretyków panuje dziś przekonanie, że podstawowe oddziaływania fizyczne: grawitacyjne, jądrowe słabe i silne oraz elektromagnetyczne, są efektem złamania symetrii pierwotnego oddziaływania, które panowało niepodzielnie w Wielkim Wybuchu. Kolejne łamania pierwotnej prasymetrii miały charakter przejść fazowych, podobnych na przykład do przechodzenia cieczy w stan stały lub gazowy. Tym razem jednak przejścia fazowe dotyczyły samej przestrzeni lub "próżni", która w miarę gwałtownego spadania temperatury rozpadała się na poszczególne "fazy" (oddziaływania), co równocześnie określało masy cząstek fundamentalnych związanych z tymi fazami. Sam proces przejścia fazowego odbywa się zgodnie z danymi a priori prawami fizyki, ale efekty tego procesu zależą również od pewnych przypadkowych okoliczności; podobnie jak wzory lodu na szybie zależą od czysto przypadkowych czynników, chociaż proces zamarzania podlega ścisłym prawom fizyki.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
4. WSZECHŚWIAT HAWKINGA - Michał Heller
[..] Pierwszym sukcesem osiągniętym na tej drodze był słynny model parowania czarnych dziur. Klasyczna czarna dziura (czyli bez uwzględniania efektów kwantowych) powstaje wówczas, gdy proces zapadania się obiektu (na przykład masywnej gwiazdy) doprowadza do odizolowania się tego obiektu od "reszty świata" i powstania "horyzontu", tzn. do takiej sytuacji, w której nawet promień światła wysłany na zewnątrz zostaje z powrotem zawrócony przez pole grawitacyjne kolapsującego obiektu. Dalszy los tego, co dzieje się pod horyzontem, pozostaje nieznany dla zewnętrznego obserwatora. Hawking udowodnił, że jeżeli uwzględnić efekty kwantowe, to istnieje skończone prawdopodobieństwo, iż jakaś cząstka może znaleźć się na zewnątrz horyzontu. Czarna dziura traci więc masę. Obrazowo mówi się, że czarna dziura paruje. Model Hawkinga opierał się na metodach przybliżonych (był, jak się mówi, semikwantowy) i oczywiście nigdy dotychczas nie został sprawdzony obserwacyjnie, jednakże specjaliści uznali go za ważne osiągnięcie. Zyskał on sobie niewątpliwie trwałą pozycję w poszukiwaniach właściwej kwantowej teorii grawitacji. Hawking nie poprzestał na parowaniu czarnych dziur. Jego ambicją było zrozumieć, jak powstał Wszechświat. W ten sposób narodziła się słynna praca Hawkinga i Jima Hartle'ego o kwantowym stwarzaniu wszechświata z niczego.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
5. POJĘCIE CZASU NA PRZESTRZENI DZIEJÓW - wykład internetowy
[..] Według Arystotelesa - Czas albo w ogóle nie istnieje, albo jest pojęciem ogólnym i niewyraźnym. Zatem - czym jest czas? Czy w ogóle czas istnieje? Czy ma swój początek i koniec? Czy zawsze przebiega ze stałą szybkością? I w którą stronę? Te pytania, jak również tysiące innych, nurtowały filozofów, fizyków i niezliczone szeregi innych myślicieli przez całe tysiąclecia. Niniejsze opracowanie stanowi zarys ewolucji pojęcia czasu na przestrzeni dziejów, od filozofii starożytnej po fizykę współczesną.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
6. NANOTECHNIKA I NANOTECHNOLOGIA - NOWE TECHNIKI I TECHNOLOGIE - Weronika Śliwa
[..] Można się pokusić o stwierdzenie, że główna teza, na której opiera się nanotechnologia, pojawiła się już w 1959 roku, kiedy to późniejszy laureat nagrody Nobla (otrzymał ją w 1965 roku), znany fizyk Richard Feynam stwierdził: "Z tego co widzę, zasady fizyki nie sprzeciwiają się możliwości zmieniania rzeczy atom po atomie". Teza ta poruszyła naukowców. Odbyło się wiele spotkań, posiedzeń i konferencji z udziałem najsłynniejszych fizyków i nie tylko. Naukowcy stwierdzili, że istnieje możliwość wprowadzania zmian w strukturze materii atom po atomie. Technologia taka ma na prawdę niesamowite perspektywy.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
7. PODSTAWY MECHANIKI RELATYWISTYCZNEJ - wykład internetowy
[..] Mamy dwóch obserwatorów punktu poruszającego się materialnego na który działa siła. Siła ta zmienia się w czasie powodując zmianę trajektorii ruchu. Obaj obserwatorzy chcą oszacować wartość tej siły. Obaj więc mierzą długości odcinków drogi i czasy ich pokonywania. Jednak każdy z nich uzyskuje inny wynik szacunkowy wartości siły...(to własnie jest istotą względności i podstawą relatywizmu).
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
8. FIZYKA KWANTOWA - wykład internetowy
[..] Max Planck twierdził, że w przypadku promieniowania ciała doskonale czarnego średnia energia emitowanych fal stojących jest funkcją częstotliwości. Stwierdzenie to było w jawnej sprzeczności z prawem ekwipartycji energii, której średniej energii przypisuje się wartość od częstotliwości niezależną. Na podstawie obliczeń wykonanych dla oscylatorów Planck oszacował, ze do opisu promieniowania należy stosować wartości odpowiednio skwantowanych a nie ciągłych.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
9. EWOLUCJA FIZYKI - TEORIA WZGLĘDNOŚCI - A.Einstein, L.Infeld
[..] Przypuśćmy na chwilę, że udało nam się konsekwentnie przeprowadzić program ogólnej teorii względności. Czy jednak w naszych spekulacjach nie grozi nam niebezpieczeństwo zbytniego oddalenia się od rzeczywistości? Wiemy, jak dobrze stara teoria objaśnia obserwacje astronomiczne. Czy istnieje możliwość zbudowania pomostu między nową teorią a obserwacją? Każde rozumowanie musi być sprawdzone doświadczalnie, a wyniki niezgodne z faktami trzeba odrzucić, bez względu na ich atrakcyjność. Jak nowa teoria ciążenia przeszła próbę doświadczenia? Na to pytanie można odpowiedzieć jednym zdaniem: Stara teoria jest szczególnym, granicznym przypadkiem nowej. Stare prawo Newtona okazuje się, w przypadku słabych sił grawitacyjnych, dobrym przybliżeniem nowych praw ciążenia. Wszystkie obserwacje potwierdzają teorię klasyczną, potwierdzają więc zarazem ogólną teorię względności.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
10. WYKŁAD Z FIZYKI - UKŁAD SI - wykład internetowy
[..] Wielkości fizyczne - taka własność ciała lub zjawiska, którą można porównać ilościowo z taką samą własnością innego ciała lub zjawiska. Wielkości podstawowe - podane przez podanie sposobu ich pomiaru. Wielkości pochodne - wyrażane za pomocą wielkości podstawowych Jeżeli wybierzemy pewne wielkości podstawowe, to możemy na podstawie tych jednostek zdefiniować jednostki pochodne. Określone w taki sposób jednostki, podstawowe i pochodne, tworzą układ jednostek.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
11. OBIEKTY ASTRONOMICZNE - wykład internetowy
[..] Obiekty astronomiczne to wszystkie naturalne i sztuczne obiekty znajdujące się poza naszą planetą Ziemią. Do nich zaliczamy także obiekty gwiazdopodobne zwane kwazarami. Uważa się, ze źródłem energii kwazarów jak również innych galaktyk aktywnych są czarne dziury zwane supermasywnymi gdyż ich masa osiąga wartość stu miliardów mas Słońca. Skutkuje to odpowiednio wielkim oddziaływaniem grawitacyjnym powodującym wciaganie najbliższych mas gazu i gwiazd do wnętrza czarnej dziury.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
12. U PODSTAW OGÓLNEJ TEORII WZGLĘDNOŚCI - Maciej Pańczykowski
[..] Ogólna teoria względności (OTW) została sformułowana przez Alberta Einsteina pod koniec 1915 roku.
Ten wielki fizyk pracował nad nią przez 9 lat (1906-1915), a więc nie była ona wynikiem nagłego olśnienia. Wiadomo, że Einstein, usiłując sformułować podstawowe równanie OTW, wielokrotnie błądził, a kiedy już odnalazł jego ostateczną postać, skreślił ją, by po dwóch latach ponownie do niej wrócić. Wszystko to nie zmienia jednak faktu, że ogólna teoria względności jest największym dziełem w historii fizyki, stworzonym przez jednego człowieka. Jest też najdokładniejszą teorią grawitacji, jaką ludzkość obecnie dysponuje.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
13. EDWIN POWELL HUBBLE - Candela
[..] Nie ma dziś pewności, czy Wszechświat będzie rozszerzał się w nieskończoność, czy po pewnym czasie zacznie się kurczyć i nastąpi
Wielki Kolaps
(Wielki Kres). Modele matematyczne Friedmana, oparte na ogólnej teorii względności, wskazują, że będzie to zależało od średniej gęstości materii we Wszechświecie. Najmniejsza gęstość potrzebna do tego, by nastąpiło kurczenie – tzw. gęstość krytyczna zawiera się w zakresie: 4,5 · 10
-31
do 2 · 10
-29
g/cm
3
. Nie jest ona konkretnie znana, bo zależy od stałej Hubble’a, a jej wartość też szacujemy tylko w zakresie. Gęstość mniejsza od krytycznej oznaczać będzie wieczne rozszerzanie się. Najnowsze szacunki tej gęstości, obejmujące również nieświecącą ciemną materię: pył, planety, brązowe karły, czarne dziury, neutrina, wskazują na jej zakres (10
-33
g/cm
3
- 10
-28
g/cm
3
). Uważa się, że ciemna materia może stanowić 90-99% całej materii Wszechświata. Kwestia „końca” pozostaje zatem nierozstrzygnięta
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
14. JAN HEWELIUSZ - Candela
[..] Jan Heweliusz - (Johannes Hevelius) urodził się 28 stycznia 1611 roku w Gdańsku. W roku 1630 zaczął studiować prawo w Leiden, potem w latach 1632-1643 często podróżował, do Szwajcarii, Londynu i Paryża, gdzie poznał wielu astronomów, a wśród nich Pierra Gassendi (1592-1655). W roku 1634 wrócił do Gdańska, aby skończyć studia prawnicze i jednocześnie pracować w browarze będącym rodzinną własnością. Wtedy też zaczął w pełni interesować się astronomią. W roku 1639 poświęcił część majątku rodzinnego na budowę własnego obserwatorium astronomicznego. Jan III Sobieski, ówczesny Król Polski, szczodrze poparł jego wysiłki.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
15. CZŁOWIEK W ŚWIETLE KOSMOLOGII - Zbigniew Jacyna-Onyszkiewicz
[..] Wykorzystując zdobycze współczesnej fizyki, astronomii, techniki i technologii kosmicznych do obserwacji Księżyca, planet, komet, Słońca, Drogi Mlecznej i odległych obiektów pozagalaktycznych, stwierdzono, że w całym obserwowalnym wszechświecie obowiązują te same prawa fizyki co na Ziemi. Ten fundamentalny fakt umożliwia stosowanie metod wypracowanych i odkrytych na Ziemi do badania całego dostępnego nam kosmosu. Dzięki temu właśnie mogła rozwinąć się astrofizyka, a następnie kosmologia fizyczna, badająca i opisująca wszechświat jako całość. Kosmologia fizyczna rozumiana jako globalna teoria kosmosu może być uważana za dział fizyki, gdyż jest w swej istocie fizyką wszechświata - największego układu jaki możemy badać, stosując empiryczno-matematyczną metodologię stosowaną przez fizykę. Kosmologia fizyczna jest obecnie jedną z najszybciej rozwijających się gałęzi nauk ścisłych.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
16. KRÓTKA HISTORIA CZASU - Stephan Hawking
[..] Ludzie kupują tę książkę, choć nie wszystko potrafią zrozumieć. Hawking pisze o czarnych dziurach, podróżach w czasie. Pyta o Wszechświat czy miał początek, czy będzie miał koniec, ile ma wymiarów, w jaki sposób powstał.
Krótka historia czasu
- (obszerne jej fragmenty) tchnie wiarą w potęgę ludzkiego rozumu, który jest w stanie odgadnąć wiele tajemnic Wszechświata. Kończy się wielce optymistycznym akapitem: "Gdy odkryjemy kompletną teorię tzw.
teorię wszystkiego
, z biegiem czasu stanie się ona zrozumiała dla szerokich kręgów społeczeństwa, nie tylko paru naukowców. Wtedy nie tylko naukowcy i filozofowie, ale i zwykli ludzie, będą mogli wziąć udział w dyskusji nad problemem, dlaczego Wszechświat i my sami istniejemy. Gdy znajdziemy odpowiedź na to pytanie, będzie to ostateczny triumf ludzkiej inteligencji - poznamy wtedy bowiem myśl Boga".
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
17. MODEL ATOMU WODORU NIELSA BOHRA - wykład internetowy
[..] Na przełomie XIX - XX wieku badano zjawisko rozszczepienia światła przez pryzmat. Światło emitowane przez ogrzane związki chemiczne po rozszczepieniu tworzyło widmo charakterystyczne dla danego związku chemicznego.Widmo takie jak się okazało w toku badań naukowych jest charakterystyczne dla każdego pierwiastka i może posłużyć do badania składu chemicznego różnych substancji. Każdy pierwiastek przy ogrzewaniu emitował inny zestaw takich fal świetlnych. Stwierdzono, że wiele linii widma występuje poza zakresem widzialnym - w nadfiolecie i w podczerwieni.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
18. ATOM - CO TO TAKIEGO - wykład internetowy
Każdy atom składa się z jądra i elektronów. Jądro znajduje się w srodku i skupia w sobie niemal całą masę atomu. Elektrony krążą wokół jądra niby osy wokół gniazda. To gniazdo - czyli jądro jest bardzo małe w stosunku do wielkości atomu. Gdyby typowy atom powiększyć do rozmiarów stadionu (ok. 200 m średnicy) jądro miałoby rozmiar kilku milimetrów. Ta własnie kilkumilimetrowa odrobina skupia w sobie prawie całą masę atomu (ok. 99,9%).
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
19. ELEKTRONY, KWANTY, FOTONY - Janusz B. Kępka
W 1888 r niemiecki fizyk Wilhelm Hallwachs, uczeń H.R. Hertza odkrył, ze wypolerowana i naładowana ładunkiem ujemnym płytka cynkowa traci ładunek w wyniku oświetlenia jej światłem ultrafioletowym. Efektu tego nie obserwowano jeśli płytka była naładowana ładunkiem dodatnim. Odkrył też, że pod wpływem promieniowania elektromagnetycznego płytka traci ładunki ujemne. Najwidoczniej światło wytraca z płytki ładunki ujemne.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
20. FIZYKA WSPÓŁCZESNA - CZĄSTKI MATERII. - opracowanie internetowe - fuw
Już w latach sześćdziesiątych XX wieku znanych było ponad 100 cząstek elementarnych, a w chwili obecnej znanych jest kilkaset. Fakt istnienia tylu cząstek elementarnych i występowania regularności między nimi doprowadził uczonych do hipotezy, że owe cząstki elementarne w istocie nimi nie są, lecz składają się z jeszcze mniejszych cząstek - cząstek fundamentalnych. I tak pojawił się model kwarków (zwany również
Modelem Standardowym
) jako składników protonu, neutronu, barionów, mezonów oraz wszystkich cząstek rezonansowych. Mimo ewidentnego potwierdzenia eksperymentalnego istnienia struktury cząstek elementarnych, ze względów historycznych nadal wykorzystuje się nazwę cząstki elementarne do określenia tej grupy cząstek.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
21. ZASADY I PRAWA FIZYKI - Candela
Jest to zestaw znanych zasad i praw fizyki. Podano ich nazwy, treść a także autorów.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
22. CZĄSTKI ELEMENTARNE - Candela
Cząstka elementarna to najmniejszy składnik materii, który przy stosowaniu aktualnie dostępnych energii nie daje się rozłożyć na mniejsze elementy. Czas życia cząstki elementarnej zawiera się w przedziale od 1023 s do ? (stabilne cząstki). Aktualnie znanych jest kilkaset cząstek, które ze względu na masę dzieli się na 4 grupy: fotony, leptony, mezony i bariony. Kryterium elementarności ściśle spełniają jedynie lepiony.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
23. REPETYTORIUM Z FIZYKI - Edukator.pl
Jest to opracowanie podręcznikowe kursu fizyki. Stanowi doskonały materiał powtórzeniowy dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych.
[ zamknij opis ]
[ tekst publikacji ]
[ odkrycia ]
[ zamknij ]